حق و تكذيب انبيا ، در بهانه‌جويى و طغيان كه نتيجه آن بدبختى و هلاكت حتمى است ، خواهيد پيمود . و باز اين جمله اشاره به حديثى است كه رسول اكرم ( ص ) فرموده است : « شما نيز سنت‌ها و روش‌هاى ناپسند و پوسيدهء گذشتگان را احيا نموده ، از همان سنت‌ها پيروى خواهيد نمود . » « 1 » 2 - اما گفتار آن حضرت : « هر جبار و ستمگرى ، قرآن را به پشت سر اندازد ، خداوند كمر او را مىشكند . » رسول اكرم ( ص ) با اين جمله ، مصونيت قرآن را از تحريف ، تضمين مىكند و اين نويد را مىدهد كه اين كتاب آسمانى از دستبرد ستمگران و تحريف بدعت‌گذاران محفوظ خواهد ماند و خداوند آنان را از اين عمل ناشايست جلوگيرى خواهد نمود . آنان هرگز نمىتوانند ، قرآن را بازيچه و ملعبهء خويش قرار دهند ، احكام آن را از ميان بردارند و يا تحريفش كنند همان‌طوركه با كتب اديان گذشته اين گونه رفتار كردند « 2 » و متن آن‌ها را تغيير داده ، تحريفش نمودند . اين جمله در واقع همان حقيقت را مىرساند كه جملهء ديگر حديث آن را بدين صورت بيان نموده است : « لا تزيغ به الأهواء » ، يعنى هوا و هوس‌ها و خواسته‌هاى نامشروع نمىتواند آن را تغيير دهد و حقيقت آن را دگرگون سازد . چون ما مىدانيم كه هوس‌هاى بشرى گاهى در معانى قرآن راه يافته ، آيات آن طبق آراء و عقايد شخصى معنا گرديده است ولى واقعيت ، حقايق ، احكام و الفاظ قرآن همان است كه از روز اول بود و در طى قرون و اعصار خواهد بود و تا آخرين روز نيز تغيير نخواهد پذيرفت . 3 - نكته سومى كه از اين حديث استفاده مىگردد ، اين است كه اگر مسلمانان در خصومات و منازعاتشان به قرآن برگردند ؛ كشمكش‌ها و اختلافات فكرى و عملىشان را به قرآن ارائه كنند ، قرآن راه حل روشن و عادلانه‌اى براى مسلمانان در اختلافشان نشان مىدهد و به راستى و عدالت در ميانشان حكومت و قضاوت مىكند ، حق و باطل را به روشنى از هم جدا و مجزا مىسازد . آرى اگر مسلمانان قوانين قرآن را به مورد اجرا مىگذاشتند ؛ حدود و جوانب آن را رعايت مىكردند و طبق دستور و فرمان آن كتاب بزرگ قدم برمىداشتند ؛ حق را كاملا مىشناختند و با

--> ( 1 ) « لتركبنّ سنن من قبلكم » : كنز العمال 6 / 40 و مدارك ديگر اين حديث را در بخش تعليقات بخوانيد . ( 2 ) الهدى الى دين المصطفى ، 1 / 34 .